آنژیوگرافی

دکتر محمد کاظم قویدل متخصص قلب و عروق

 

 

 

تغيير شيوه زندگي در دهه‌هاي اخير و به تبع آن كاهش تحرك بدني، مصرف سيگار، افزايش چربي و فشار خون باعث شده است كه بيماري‌هاي قلبي ـ عروقي بخصوص در كشورهاي در حال توسعه به عنوان يكي از مهم‌ترين عوامل مرگ و مير شناخته شوند.

يكي از موثرترين روش‌هاي تشخيص وجود گرفتگي در عروق كرونر ـ از عوامل ايجاد حملات قلبي ـ آنژيوگرافي است كه بسياري از مردم از شنيدن نام آن مي ترسند ، حال آن‌كه آنژيوگرافي فقط يك روش تشخيص براي بررسي رگ‌هاي قلب است 

براي پيشگيري از حملات قلبي ناشي از گرفتگي يا انسداد عروق، امروزه راه‌هاي گوناگوني وجود دارد كه آنژيوگرافي به عنوان يك روش تشخيصي درماني يكي از آنهاست 

آنژيوگرافي يك روش پرتونگاري از رگ‌هاي خوني است كه براي مشاهده و معاينه دقيق رگ‌هاي قلب و ساختمان اين عضو حساس بدن به كار مي‌رود. اين روش بر خلاف ساير روش‌هاي تشخيصي همچون اكوكارديوگرافي و نوار قلب، حتما بايد در بيمارستان انجام شود.

روش كار 

به كمك آنژيوگرافي تعداد عروق كرونر مسدود شده، محل انسداد و ميزان آن مشخص مي‌شود و  مستقيم‌ترين راه كشف مشكلات شريان‌هاي كرونري قلب استفاده از آنژيوگرافي است. اين روش با تزريق يك ماده رنگي حاجب به وسيله يك لوله بلند، نازك و قابل انعطاف بنام كاتتر انجام مي‌شود.

اگرچه هنگامي كه لوله كاتتر به قلب مي‌رسد ممكن است فرد مقداري دچار تپش قلب شود ـ كه اين وضعيت طبيعي است ـ اما به طوركلي هنگام انجام آنژيوگرافي فرد چيزي احساس نمي‌كند.

در اين روش پس از اين‌كه كاتتر از طريق شريان يا وريدي كه در كشاله ران وجود دارد به سمت قلب فرستاده شده و در قلب يا مدخل عروق تغذيه‌كننده آن قرار گرفت، ماده حاجب ـ كه به وسيله اشعه ايكس قابل رويت است ـ تزريق و از زواياي مختلف قلب عكسبرداري مي‌شود.

گاهي اوقات از شريان‌هاي موجود در مچ دست يا آرنج نيز براي انجام آنژيوگرافي استفاده مي‌شود.

كاربرد 

كاربرد معمول آنژيوگرافي شامل بررسي مشكلات اكتسابي (تنگي عروق كرونر)، تاييد ناهنجاري‌هاي مادرزادي قلب (سوراخ‌هاي داخل قلب يا تنگي دريچه‌ها) و... است.  در صورت وجود شواهدي دال بر تنگي رگ‌ها يا مشكلات ساختماني قلب معمولا متخصص قلب انجام عمل آنژيوگرافي را به فرد بیمار توصيه مي‌كند و معمولا قبل از هر گونه عمل جراحي روي رگ‌هاي كرونري يا اعمال جراحي مرتبط با مشكلات مادرزادي، ابتدا بايد با آنژيوگرافي آناتومي موضع مربوطه را مشخص كرد.

در آنژيوگرافي امكان اندازه‌گيري مستقيم فشارهاي داخل قلب، مشاهده عروق كرونر، حفره‌هاي قلبي و عروق بزرگ و... فراهم مي‌شود؛ همچنين اقدامات درماني در آنژيوگرافي نيز امكان‌پذير بوده كه از جمله آنها آنژيوپلاستي به معني باز كردن يا ترميم رگ است.

در اين روش رگ مسدود توسط بادكنكي به نام بالون، متسع و چند ثانيه در اين حالت نگه داشته مي‌شود تا رگ باز شود؛ گاهي نيز براي جلوگيري از انسداد مجدد وسيله فنرمانندي به نام استنت داخل رگ مسدود قرار داده مي‌شود.

عوارض 

 

 

اگرچه معمولا آنژيوگرافي بدون درد و ناراحتي انجام مي‌شود، اما در مواردي نيز هنگام تزريق ماده حاجب احساس تهوع و استفراغ، برافروختگي موقت يا گرمي به بيمار دست مي‌‏دهد كه به سرعت برطرف مي‌شود. اين فوق‌تخصص قلب مي‌گويد: آنژيوگرافي معمولا يك آزمايش بي‌خطر است اما در موارد نادر اگر در حين عبور كاتتر بيمار دچار مشكل شود، معمولا مي‌توان به سرعت داروهاي لازم را به طور مستقيم به داخل قلب تزريق و مشكل را رفع كرد.

مزايا 

آنژيوگرافي در زماني كوتاه وضعيت عروق قلب را به‌خوبي نشان داده و به پزشك كمك مي‌كند تا نوع درمان را با اطمينان بيشتري تعيين ‌كند.  آنژيوگرافي درماني كاربرد بسيار گسترده‌اي داشته و در مقايسه با عمل جراحي از مزاياي متعدد از جمله كوتاه شدن دوره بستري، كاهش هزينه و كاهش عوارض بعد از عمل جراحي برخوردار است. به گفته وي امروزه آنژيوگرافي براي بررسي عروق كليه، مغز، قلب، ريه و دستگاه گوارش نيز به كار مي‌رود.

تالیوم اسکن

  دکتر محمد کاظم قویدل متخصص قلب و عروق
 

 

با توجه به اينكه قلب عضو حساس بدن بشمار مي رود در صورت هر گونه اشكال در اين عضو خون رساني ، كليه بافتهاي بدن مختل شده لذا بافتهاي بدن از لحاظ اكسيژن و تغذيه دچار نقصان شده و ا گر اين روند ادامه پيدا كند به مرگ بافت و عضو و در نهايت بيمار منجر مي شود. لذا پيگيري بيماريهاي قلبي همانگونه كه عموم مردم در جريان اين امر هستند واجب و تشخيص زودتر بيماريهاي عروقي قلبي بصلاح است. در روش پزشكي هسته اي ماده راديواکتيو وارد بدن شده در قلب تجمع مي يابد با توجه به خونرساني خود قلب مشخص مي شود كه چه مقدار از بافت قلب ماده راديواكتيو را جذب كرده و كدام قسمتهاي قلب اين ماده را جذب نكرده است اسكن قلب با تزريق ماده راديواكتيو به اسم ‏MIBI-TC9900‏ در دو مرحله ورزش و مرحله استراحت انجام مي شود با توجه به اينكه در مرحله ورزش ، قلب در حال فعاليت مي باشد ضربان قلب بالارفته و عروق متسع مي شوند (به صورت طبيعي) اما در بيماري كه تنگي يكي از عروق قلبي را دارا است بدليلي اينكه قبلا اين عمل اتساع عروق به منظور جبران كاهش خونرساني به بافت قلب به صورت طبيعي اتفاق افتاده است لذا در مرحله تست ورزش با وجود اينكه ضربان قلب بالا رفته اما عروق مذكور اگر اتساع پيدا نمي كنند در نتيجه خون كمتري به بافتي از قلب كه از آن رگ خون مي گيرد مي رسد به اين حالت بيمار  مي گويند دچار ايسكمي شده است .

متخصص قلب و عروق و پرستاري مجرب بخش ‏ccu‏ در كنار شما هستند و هيچ خطري شما را تهديد نمي كند در اين موقع است که ماده راديواكتيو به شما در حين عمل تست ورزش تزريق مي شود تا بلافاصله به تمام قلب رفته و به جاهايي كه تنگي عروق دارند نيز عبور كرده در نتيجه جائي كه خون بيشتري به بافت قلب رفته باشد جذب ماده راديواکتيو بيشتر و جائي كه خون كمتري باشد جذب كمتري اتفاق مي افتد هنگام تست ورزش بيماران از لحاظ قلبي كامل مانيتورينگ مي شوند و هر گونه اختلال ‏ECG‏ (نوار قلب) آنها كامل بررسي شده و در صورت لزوم تست ورزش قطع خواهد شد . در بعضي از بيماران به علت مشكلات حركتي ناشي از آرتروز يا ديسك كمر يا به هر دليلي كه بيمار نتواند تست ورزش را اجرا كند به صورت جبراني از دارويي به نام دي پيريدآمول متناسب با وزن بيمار استفاده مي شود اين دارو نيز مشابه تست ورزش عروق خوني را متغير مي كند اما عوارضي همچون سردرد، سرگيجه حالت  تهوع و گرگرفتگي بدن دارد البته در همه بيماران اتفاق نمي افتد در صورت بوجود آمدن اين عوارض بعد از تزريق ماده راديواكتيو داروئي جهت برطرف كردن عوارض آن تزريق مي شود كه بيمار احساس امنيت بيشتري داشته باشد. مرحله بعدي مرحله استراحت است در اين مرحله قلب در حالت استراحت بررسي مي شود بيمار پس از ورود به بخش اسكن بعد از تزريق ماده راديواكتيو يك ليوان شيرخورده و منتظر مي ماند تا دارو كاملا جذب شده و شير كه تخليه كبد و كيسه صفرا را دارد تاثير خود را داشته باشد سپس به اتاق اسكن راهنمايي مي شود .

دسته بندي انجام اسكن قلب:

1- پذيرش

2- قطع داروهاي كاهش دهنده ضربان قلب و فشار خون از جمله پروپرانولول (ايندرال ) متورال - آتنولون و ...

موارد بالا در بيماراني است كه مرحله تست ورزش را دارند و قرار نيست با داروي دي پيريدامول تست ورزش شوند . در بيماراني كه طبق نظر پزشك معالج خودشان با تجويز دي پيريدآمول قرار است تست ورزش شوند نيازي به قطع موارد بالا نيست فقط در صورت مصرف قرصهاي آمينوفيلين و تئوفيلين قطع اين دو گزينه كافي بنظر مي رسد.

3- نخوردن چائي در روز اسكن

4- تراشيدن موهاي سينه در آقايان

5- ناشتا بودن

6- همراه داشتن يك پاكت شيرپرچرب

چون ماده راديواكتيو به مقداري در كبد جذب مي شود به منظور تخليه كبد كيسه صفرا از شير استفاده مي شود .

7- پوشيدن لباس راحت

8- نداشتن شيء فلزي در ناحيه قفسه سينه مثل گردنبندهاي بلند و سكه ، كليد در جيب  و سراخ و ...

9- همكاري با پرسنل جهت ارائه خدمات مفيدتر و بهتر شدن كيفيت تصوير بردار

چون اسكن حدود 27 دقيقه بطول مي انجامد در اين مدت بيمار بايد از هر گونه سرفه زدن حركت كردن و نفس عميق جلوگيري كند در غير اين صورت اسكن تكرار خواهد شد و در مراحل بعدي به عبور تخليه ماده راديواكتيو در روده بزرگ انجام اسكن با كيفيت بالا مسير نخواهد بود . ‏

 

مواد رعايت :

چون به بدن شما ماده راديواكتيو تزريق شده است در دو روز متوالي در نتيجه در طول اين مدت و 24 ساعت بعد از آن بيمار نبايد نزديك خانم حامله و بچه هاي زير 5 سال باشد حتي در موقع رفتن به دستشويي لازم است آب بيشتري بريزد اين داروي تزريق شده براي خود بيمار هيچ ضرورتي ندارد مقدار اشعه دريافتي بيمار به حدي است كه مي توان آنرا مقدار با مقدار اشعه عكسهاي راديولوژي مقايسه كرد كه هيچ مشكلي ايجاد نمي كند .

نوارقلب (الکتروکاردیوگرام)


 
نوارقلب (الکتروکاردیوگرام)
 
نوار قلب یکی از بی‌خطرترین و ساده‌ترین اقداماتی است که اطلاعاتی ارزشمند در مورد قلب به پزشک می‌دهد. نوار قلب در بررسی دردهای قلب و سکته‌های قلبی ارزش خاصی دارند و به عنوان اقداماتی روتین در تمام کسانی که مشکوک به مشکلات حاد قلبی باشند صورت می‌گیرد.


آمادگی قبلی:
 

بیمار بهتر است به دور از استرس باشد و وعده غذایی سنگینی میل نکرده باشد. در ضمن اتاق گرفتن نوار قلب باید گرم باشد تا وی دچار لرزش بدن نگردد. زیرا لرزش بدن (چه عمومی و چه در اثر سرما) روی نوار قلب تاثیر سوء می‌گذارد و به اصطلاح پارازیت ایجاد می‌کند. موهای بلند سینه نیز مانع گرفتن نوارهای مخصوص جلوی سینه می‌شوند و کار را برای تکنسین مربوطه دشوار می‌سازند. گرفتن نوار قلب ضرری ندارد و هیچگونه برق یا جریان الکتریسیته‌ای به بیمار القا نمی‌شود.

روش کار :

روش کار به این صورت است که سیمهای مربوط از طریق گیره‌ها یا بادکشهای مخصوصی به بدن وصل می‌شوند و بعد از تنظیم دستگاه 12 لید قلبی و یک لید بلند از فرد گرفته می‌شود . وصل بودن درست تمام سیمها برای گرفتن یک نوار قلب دقیق لازم است. محل وصل شدن بادکشهای جلوی قلبی نیز اهمیت خاصی دارد و فرد باید با این کار کاملا آشنا باشد.

بهتر است که بیمار ساعت و سایر لوازم فلزی خود را در بیاورد. سیمهای مربوط به جلوی قلب نیز با بادکشهای خاص و یا ترتیب مشخصی از جلوی قلب تا پهلوی چپ به بیمار چسبانده می‌شوند و سپس به صورت اتوماتیک یا دستی 12 نوع مختلف نوار گرفته می‌شود. در هر نوع سیمهای خاصی دریافت الکتریسیته را بر عهده دارند تا در نهایت نمایی کامل از قلب برداشته شود. 6 نوار اول وظیفه ثبت لیدهایی از دست و پا را به عهده دارند و 6 نوار دوم مربوط به سیمهای جلوی قلبی می‌باشند. در ضمن معمولاً یک نوار بلندتر از لید شماره 2 گرفته می‌شود تا سلامت ضربان قلب در طول زمان مشخص شود.